Fazla çalışma nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'na göre genel olarak çalışma süresi haftada en çok 45 saattir (m.63). Fazla çalışma, bu 45 saati aşan çalışmadır (m.41). Uygulamada "fazla mesai" de denir.
Bir de fazla sürelerle çalışma vardır: iş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmişse (örneğin 40 saat), sözleşmedeki süreyi aşan ama 45 saate kadar olan çalışma bu adı alır.
Fazla mesai ücreti ne kadar?
- Fazla çalışma: Her bir saat için normal saat ücretinin %50 fazlası, yani 1,5 katı ödenir.
- Fazla sürelerle çalışma: Her bir saat için normal saat ücretinin %25 fazlası, yani 1,25 katı ödenir.
Saatlik ücret nasıl bulunur?
Aylık ücretle çalışan personelde uygulamada saatlik ücret, aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur. 225, ayın 30 gün ve günlük ortalama 7,5 saat (haftalık 45 saat ÷ 6 gün) kabul edilmesinden gelir.
Fazla mesai saat ücreti = Saatlik ücret × 1,5
Örnek hesaplama
Aylık brüt ücreti 30.000 TL olan ve ay içinde 12 saat fazla çalışan bir personel düşünelim:
| Saatlik ücret | 30.000 ÷ 225 = 133,33 TL |
| Fazla mesai saat ücreti | 133,33 × 1,5 = 200,00 TL |
| 12 saatlik fazla mesai ücreti | 200,00 × 12 = 2.400,00 TL (brüt) |
Bu tutar brüttür; gelir vergisi, damga vergisi ve SGK kesintileri bordroda ayrıca hesaplanır. Kendi rakamlarınızla denemek için fazla mesai hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Ücret yerine serbest zaman
Personel isterse fazla çalışma ücreti yerine serbest zaman kullanabilir. Her bir saat fazla çalışma için 1 saat 30 dakika, her bir saat fazla sürelerle çalışma için 1 saat 15 dakika serbest zaman verilir. Bu süre altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretten kesinti yapılmadan kullandırılır.
Sınırlar ve şartlar
- Yıllık sınır: Fazla çalışma süresi yılda 270 saatten fazla olamaz.
- Personelin onayı: Fazla çalışma için personelin yazılı onayı alınır. Uygulamada bu onay genellikle yılbaşında bir kez alınır ve özlük dosyasında saklanır.
- Günlük üst sınır: Günlük çalışma süresi, fazla çalışmalar dahil 11 saati aşamaz.
- Gece çalışması: Gece döneminde (20.00–06.00 arasında, en fazla 11 saat süren dönem) çalışma kural olarak 7,5 saati geçemez.
Denkleştirme
Taraflar anlaşırsa haftalık 45 saat, haftanın günlerine farklı dağıtılabilir; bir hafta 50, ertesi hafta 40 saat çalışılabilir. Bu durumda denkleştirme süresi (genellikle iki ay) içinde haftalık ortalama 45 saati aşmayan çalışma fazla çalışma sayılmaz. Denkleştirme uygulanacaksa bunun sözleşmede yazılı olması ve çalışma sürelerinin dikkatle izlenmesi gerekir.
Ulusal bayram ve genel tatilde çalışma
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılırsa, çalışılan her gün için personele normal ücretine ek olarak bir günlük ücret daha ödenir (m.47). Bu, fazla mesai hesabından ayrı bir kalemdir. Hesaplama aracımız bu kalemi de gösterir.
Fazla mesaiyi doğru takip etmek
Fazla mesai hesabının en zor kısmı formül değil, doğru saati bilmektir. Haftalık toplamı kim tutacak, onaylı fazla mesai ile habersiz geç çıkış nasıl ayrılacak, 270 saate ne kadar kaldı? Perso-X'te giriş-çıkış kayıtları haftalık toplamı kendisi hesaplar; fazla mesai talebi mobilden açılır, yönetici onaylar ve onaylı süre puantaja işlenir. Ayrıntılar: Fazla mesai.
Bilgilendirme amaçlıdır. Bu yazı 4857 sayılı İş Kanunu ve 6698 sayılı KVKK'nın 10 Ekim 2026 itibarıyla genel kurallarını özetler; hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için mali müşavirinize, İK uzmanınıza veya bir avukata danışın; toplu iş sözleşmesi ve iş sözleşmenizdeki daha lehe hükümler saklıdır.